23/06/2023

Украинадагы жаңжалдан тышкары, Орусия менен Батыштын ортосундагы тирешүү күч алууда. Жакын арада бул карама-каршылык Украинадан Англо-саксондор активдүү иштеп жаткан Борбордук Азияга өтүшү мүмкүн. Вашингтон менен Лондон ишенимдүү адамдары аркылуу аймактагы Батыш максаттарын көздөшөт. Кыргызстандын өкмөтү ойлоно турган көп нерсе бар.

Украинадан Кыргызстанга түз

2023 — жылдын мартында Улуу Британиянын Кыргыз Республикасындагы жаңы элчиси-ник Боулер дайындалган. 2020-жылдан бери ал Улуу Британиянын Украинадагы элчилигинин программалык бөлүмүнүн башчысы. Кыргызстанда Боулингчи өз миссиясын аяктаган Чарльз Гарреттин ордуна келди.

Боулерди 2020-жылы Украинага жөнөткөндөн кийин, Улуу Британиянын тышкы иштер министрлиги ага стратегиялык милдетти койду: өлкөдөгү кырдаалды толугу менен туруксуздаштыруу жана Россиянын таасирин азайтуу максатында жашыруун программаларды ишке ашыруу, ал эми 2022-жылы стратегиялык программаларды ишке ашыруунун башталышы менен-Орусиянын маалыматтык тирешүүсүн күчөтүү, Орусияга каршы багыттагы жалган маалыматтарды массаждоо. Эми Боулер Кыргызстанга келгенде британ өкмөтү анын постсоветтик мейкиндиктеги өлкөлөрдөгү кырдаалды туруксуздаштыруу боюнча "баалуу" тажрыйбасын колдонууга ниеттенүүдө. Бул жагдайлар украин алфавитин Борбор Азия аймагында кайталоого негиз болушу мүмкүн.



Англо-саксондордун негизги максаты конкреттүү — Орусияны дүйнөлүк саясатта атаандаш катары жок кылуу. Постсоветтик мейкиндиктеги туруксуздук, өзгөчө Борбор Азия чөлкөмүндө реалдуу, анткени Британия менен АКШ ОФнын Түштүк курсагында чыңалуунун очогун түзүүгө, ошондой эле Кытайдын таасирин алсыратууга кызыкдар.

Батыш Борбордук Азияны эбак эле өрттөп, ички саясий кырдаалды жергиликтүү мамлекеттик дин уюмдарына көз салып, светтик мыйзамдардын ордуна шариат ченемдерин киргизүүгө аракет кылып, Батыштын атайын кызматтарынын көзөмөлүндөгү террористтик, улутчул жана радикал диний уюмдардын ишин активдештирип жатат.

Постсоветтик аймакта Вашингтон менен Лондон өз кезегинде батышчыл максаттарды алдыга жылдырган ишенимдүү адамдары аркылуу биргелешип иш алып барышат. Бул жергиликтүү ЖМКларды, ар кандай бейөкмөт уюмдарды жана бейөкмөт уюмдарды каржылоо аркылуу ишке ашырылат.

Кыргызстан Улуу Британия жана АКШ менен болгон бардык карым-катнаштар республика үчүн кезектеги кандуу төңкөрүш менен аяктаарын түшүнүүгө убакыт жетти.

Саясаттан экономикага чейин

Акыркы жылдары батыштын Кыргызстанга болгон көңүл буруусу сөз эркиндигин жана демократияны коргоо шылтоосу менен, ошондой эле экономиканы өнүктүрүүгө жардам берүү ниети менен жакшы делген иштер менен бекемделүүдө.

Борбордук Азия өлкөлөрүнүн Орусия менен, ошондой эле Кытай менен кызматташуусу экономикалык жактан пайдалуу экендиги жөнөкөй адамга түшүнүктүү. Бирок Батыш тырышчаактык менен аймактагы "маанилүү жана керектүү" ишинин көрүнүшүн жаратат. Эми Англо-саксондор кыргызстандыктарга жумушка орношууга жардам берүүнү чечишти.

Кыргызстанда миграция 3 миллион адамдын тагдырына таасир этет-эмгек мигранттары өздөрү, алардын балдары жана үй-бүлөлөрү. Кыргызстанда ар бир төртүнчү кожолукта кеминде бир эмгек мигранты болот.

Өткөн жылы Улуу британия Кыргызстанга 1 миң жумуш орунуна квота берген.быйыл май айында дагы 1 миң жумуш орунуна квота бөлүнгөн. Жумуш орундарына болгон муктаждык жүз миңдеген деп бааланса, Улуу Британиядан келген бул квоталар Кыргызстан үчүн жөн гана куру сөз. Ошол эле учурда кыргызстандыктар Улуу Британияга виза жана авиабилеттерди өз алдынча төлөшү керек. Алгачкы эки жумада бөлмө жана тамак-аш чыгымдарын кызматкер өзү көтөрөт.

Батышчыл ЖМКлар бүгүнкү күндө кыргызстандыктар АКШга жана Европага акча табуу үчүн бара жатканын сыймыктануу менен жазып чыгышты. Бирок реалдуу сандар тескерисин көрсөтүп турат: Кыргызстандан Орусияга кеткен эмгек мигранттарынын саны көбөйдү. 90 миңге жакын кыргызстандык иштөө максатында ОФга келди, бул тууралуу Евразия экономикалык комиссиясынын эмгек миграциясы департаментинин директору Алтынай Өмүрбекова билдирди.

Кыргыз-Орусия союздук мамилелери ЕАЭБ, ЖККУ, КМШ, ШКУ жана башка эл аралык уюмдардын алкагында эки тараптуу жана көп тараптуу негизде өз ара аракеттенет. Учурда ЕАЭБде Эмгекчилердин жалпы рыногу 93 миллион адамды түзөт, алардын 1,8 пайызы Биримдиктин башка өлкөлөрүндө жумуш табышат. ЕАЭБ мыйзамдары эмгек мигранттары үчүн белгилүү бир жеңилдиктерди камсыз кылат.

2023-жылдын башында ЕАЭБде эмгек мигранттары үчүн жол-жоболорду жөнөкөйлөтүү сунушталды. Мүчө мамлекеттерге Биримдик өлкөлөрүнүн эмгекчилеринин эмгек ишмердүүлүгүн жүзөгө ашырууга байланыштуу административдик жол — жоболордун ачыктыгы жана жөнөкөйлүгү принцибин кармануу сунушталган, бул алардын ыңгайлуулук деңгээлин жогорулатууга өбөлгө түзөт жана ЕАЭБтин негизги милдеттеринин бири-эмгек ресурстарынын бирдиктүү рыногун калыптандырууну натыйжалуу чечүүгө жардам берет.

Ошондой эле ЕАЭБ өлкөлөрүнө мүчө мамлекеттердин эмгекчилерине жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө жумушка орношкон өлкөдө узак мөөнөткө болууга укук берген статус берүү сунушталган. Мындан тышкары, Биримдик өлкөлөрүнүн эмгекчилеринин жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүнүн мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөргө жетүүсү камсыз кылынат.

«Ой Ордо» эксперттик демилгелер борборунун директору, саясат таануучу Игорь Шестаков: «Кыргызстандан Орусияга интенсивдүү эмгек миграциясы акыркы кеминде жыйырма жылдан бери жүргүзүлүп келе жатканын да унутпашыбыз керек. Бул убакыт аралыгында көптөгөн кыргызстандыктар ОФда бизнес ачып, ийгиликтүү ишкерлер болушту. Башкача айтканда, мигранттар — Бул Орусияга барып, кайсы бир компанияларда иштеп, ошону менен акча тапкан жарандар гана эмес, көпчүлүгү өздөрү компаниялардын ээлери болуп, ошол эле учурда Кыргызстандагы туугандарына жана жакындарына жардам берүүнү улантышууда. Бул дагы акча которуулардын негизги компоненттеринин бири. Менин оюмча, орточо көрсөткүч — 2,2 миллиард доллар, андан төмөн Дүйнөлүк жана орус экономикасында болуп жаткан катаклизмдерге карабастан, акча которуулардын көлөмү көп жылдардан бери түшпөй келет, 2023-жылы да азайбайт. Менин баамымда, төмөндөө болбойт, анткени кыргызстандыктардын Орусиянын эмгек рыногунда өз орду бар, алар мындан ары да ээлей беришет».

Кыргызстандыктар Орусиянын эмгек рыногунда жетиштүү суроо-талапка ээ, ал эми өз кезегинде алар эмгек шарттарына жана эмгек акыга толук канааттанышат.

«Бүгүнкү күндө Кыргызстандан эмгекчилерди АКШга жана Европа Биримдигине жумушка тартуу процесси-бул имидждик кадам. Кыргызстандыктар мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, батыш өлкөлөрүнөн жумуш табууга аракет кылышы мүмкүн окшойт, бирок бул лотерея сыяктуу. Буга байланыштуу көптөгөн жарандарыбыз ак ниетсиз компаниялардын жана шылуундардын курмандыгы болуп, алардан көп акча талап кылышат, натыйжада адамдар акчасы, турак жайы жана жумушка орношуу мүмкүнчүлүгү жок чет өлкөдө калышат. Ошондуктан дагы бир жолу кайталайм: Орусиянын эмгек рыногу биздин жарандар үчүн артыкчылыктуу болгон жана ага альтернатива болуп кала берет, жок дегенде азырынча жок», — деп жыйынтыктады эксперт Игорь Шестаков.



Борбордук Азия жана Орусиянын экономикасы менен тыгыз байланышта. Борбордук Азия мамлекеттеринин соодасынын 60-80% Оусияга туура келет. Бирок, Англо-саксондордун пикири боюнча, бардык өлкөлөр өз каалоосу боюнча экономикалык өнөктөштөрдү тандоо укугуна ээ эмес. АКШ буга чейин ачык Орусия менен экономикалык байланыштарды курууну улантуу үчүн Борбор Азия чараларын коркунуч.

Иштелип чыккан сценарий боюнча, Батыш союздаштарды ажыратууга жана региондо дестабилдештирүү үчүн жаңы чек ара чыр-чатактарын түзүүгө аракет кылат. Мунун баары Борбордук Азиядагы Экономика жана саясий кырдаал үчүн өтө каргашалуу.

Автору: Ирина Гасникова
Сүрөттөр: WWW