Борбор Азиядагы терроризм коркунучу жана бул кимге пайдалуу

Оцените материал
(0 голосов)

28/05/2023

Дүйнөлүк державалардын тирешүүсү менен түзүлгөн азыркы геосаясий жана геоэкономикалык турбуленттүүлүк террористтик жана экстремисттик топтордун өсүшү байкалган бүтүндөй Борбордук Азияга таасир этүүдө.

Чыңалган эл аралык кырдаал глобалдык коопсуздукту алсыратууда, дүйнөнүн алдыңкы державаларынын күрөшүндө эски жаңжалдар курчуп, жаңылары пайда болууда. Өз кезегинде, туруксуздуктун абалы ар кандай террористтик жана экстремисттик топтордун тукумун түзөт. Кыргызстанда, Борбордук Азия боюнча да тыюу салынган диний агымдардын, уюмдардын жана секталардын активдүүлүгүнүн жогорулоо тенденциясы байкалууда. Бишкекте Борбор Азия аймагындагы терроризм коркунучу талкууланды.

Дүйнөдө талаштуу процесстер жүрүп жатат жана БА эл аралык коопсуздук системасын кайра жүктөөнүн түздөн-түз катышуучусу болуп калат, анын натыйжасында дүйнөдөгү күчтөрдүн катышы өзгөрөт. Мындай пикирин «Борбордук Азия: жаңы дүйнө тартибин түзүү шартында эл аралык терроризм жана экстремизмдин чакырыктары» конференциясынын алкагында Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңешинин катчысы Марат Иманкулов билдирди.

«Бүгүнкү күндө айрым мамлекеттердин жана эл аралык уюмдардын аракеттеринде Экинчи дүйнөлүк согуштун жыйынтыктарын кайра карап чыгуу аракеттери байкалууда. Эл аралык аскердик-саясий кырдаалдын учурдагы абалы кризисти глобалдык жана регионалдык деңгээлде андан ары тереңдетүүгө умтулгандыгын эске алганда, бул терс кесепеттерге алып келиши мүмкүн. Эгерде глобалдык тирешүү Ысык фазага өтсө, анда ал адамзат цивилизациясынын жок болуп кетишине алып келиши мүмкүн. Ошондой эле, биз чыр-чатак өсүп жатканын көрүп, буга чейин дүйнөнүн проблемаларды полярдык көз карашы менен көптөгөн өлкөлөр менен тартылган. Ошону менен бирге Европада болуп жаткан окуялар Борбордук Азияда да чагылдырылып турат», — деди спикер.

Ал экстремизм жана терроризм маселелерине көңүл буруп, азыркы кырдаалда алар мурдагыдан да актуалдуу экенин баса белгиледи.

«Эгер бул жөн гана «мода» темасы болсо, Ирак менен Сирияда террордук топтордун аракеттеринен дээрлик жок кылынган окуялар болмок эмес. Ал жерде миңдеген адамдар каза болуп, миңдеген адамдар чет жакта качып жүрүшөт. Сирия-Чыгыштын өнүккөн өлкөлөрүнүн бири — азыр урандыга айланды. Эми анын экономикасын жана калктын жашоо турмушун калыбына келтирүү үчүн ондогон жылдар жана жүздөгөн миллиард долларлар керек», — деди Марат Иманкулов.

Анын айтымында, буга айрым бир «экстремисттер менен террорчулардын тобу» күнөөлүү эмес.белгилүү бир убакта ал жерде жүз миңден ашуун чет элдик согушкерлер болгон, алар көптөгөн мамлекеттердин күч түзүмдөрүндө да жок болчу, алардын кийимдери жана каржылоосу болгон.

«Маселе, аларды ким каржылады, Жакынкы Чыгышта башаламандык болушу кимге пайдалуу болду. Азыр биз Борбордук Азияда да ушундай кырдаалды түзүү аракетин көрүп жатабыз. Бул этапта туруксуздук Ооган тарапка жылды. «Талибан» кыймылы бийликке келгенден кийин Ооганстан коңшу өлкөлөргө жана жалпы тынчтыкка коркунуч туудурган өлкө болбой турганын билдиргени менен, талиптер мамлекетти толук кандуу башкара албай жатканын көрүп турабыз. Бул өтө кооптуу фактор. Менин оюмча, аларда эл аралык экстремизмге жана терроризмге каржылык жана материалдык колдоо көрсөткөн глобалдык күчтөрдүн белгилүү пландары бар», — деп баса белгиледи КР Коопсуздук кеңешинин катчысы.



Кыязы, АКШ Борбор Азиядагы кырдаалды туруксуздаштыруу үчүн терроризмди колдонуп, туруксуздуктун очогун жаратууда. Англо-саксондор Орусиянын Борбор Азиядагы өнөктөштөрүнүн жана Ооганстандын башка коңшуларынын туруктуулугуна каршы багытталган террористтерге демөөрчүлүк кылууда. Муну менен катар АКШ жана анын союздаштары «терроризмге каршы күрөшүүгө жардам берди» деген шылтоо менен Борбор Азияда аскердик катышуусун калыбына келтирүү аракеттерин көрүүдө.

Геосаясат, геоэкономика, геосоциология жана геоэкология тармактарындагы системалык аналитик Бактыбек Саипбаев дүйнөдөгү кырдаал жакын арада кандай өнүгөөрү тууралуу божомол жасады. Ал игиловдор Сирияда тиркеме таба албагандан кийин Ооганстанга — КМШ өлкөлөрү менен чек арага көчүп барышканын эске салды.

«Батыштын атайын кызматтары тарабынан террористтик очоктордун бүтүндөй тизмеги тизилип турат. Алар Украина менен баштаган, андан ары Приднестровье, андан кийин Түштүк Кавказ туташат. Андан ары Түндүк Кавказды «өрттөп», андан кийин Борбордук Азия аймагына чейин барышат. Бул жерде каракалпактар Өзбекстандан көз карандысыздыкты талап кылышат — бул бир жолу. Тажиктер кыргыздар менен аймактар үчүн күрөшөт-бул экөө. Казакстанда 2022-жылдын январындагыдай сакалчан диний экстремисттер көтөрүлөт-бул үчөө. Андан кийин баары чогуу уйгур бир туугандарга жардамга барышы керек жана торттогу алча — Тайвань болот. Мына, туруксуздуктун жаасы чыгат. Ал эми Батыштын атайын кызматтары чыңалуунун ар бир очогуна керосин кошуп берет», — деди Бактыбек Саипбаев.

Ал белгилегендей, Кыргызстан, башка борбордук азия өлкөлөрү сыяктуу эле, мындай сценарийге даяр болушу керек, ал эми биздин өлкө бул окуялардын эң борборунда болгондуктан, биз азыр абдан олуттуу чараларды көрүшүбүз керек. «Мен беш жылдан бери ойлонуп жүрөм, эмне үчүн Орусия Ошто экинчи тик учак базасын ачкан жок? Ал жерде учактарды, ал эми тик учактарды Туура колдонуу ыңгайсыз», — деди эксперт.

Белгилей кетсек, «Борбордук Азия: жаңы дүйнө тартибин түзүү шартында эл аралык терроризм жана экстремизмдин чакырыктары» конференциясы «Ой Ордо» эксперттик демилгелер борбору тарабынан КР УИАнын мамлекет жана укук институту жана КР «Альфа» атайын бөлүмүнүн Эл аралык ардагерлер ассоциациясы менен өнөктөштүктө уюштурулган.

Ошондой эле жыйында радикал ислам өзүн башка маданияттар менен диндерге, биринчи кезекте христианчылыкка каршы коюуга таянары белгиленди. Мындай мамиле цивилизациялардын кагылышуусуна алып келет. Ал эми калктын башаламан исламдашуусу сепаратисттик маанайдын жайылуу коркунучун күчөтүп жатат, бул региондун өлкөлөрүн светтик жана Шариат моделин жоготууга алып келиши мүмкүн, алардын жактоочулары Азыр Борбордук Азиянын борборлорун жетектөөчү жана руханий-маданий борбор катары кабыл алышпайт.



Жамааттык Батыш Орусия жана Кытай үчүн маанилүү стратегиялык аймак болуп саналат, анткени, борбордук азия, жалгыз калтыруу ниети жок. Террордук топтордун ишмердүүлүгүнүн күчөшү Борбор Азия өлкөлөрүн бул маселени чечүүдө эл аралык жана аймактык уюмдарга көмөктөшүүгө чакырат. Азыркы этапта ШКУ Борбордук Азия мейкиндигиндеги эң таасирдүү уюмдардын бири бойдон калууда.

Орусия ар дайым Борбор Азия үчүн коопсуздуктун кепилдиги болуп келген. Азыр Кытай аймактагы коопсуздукту камсыз кылуу боюнча маселелерди чечүүгө аракет кылып жатат. Албетте, ба өлкөлөрү ШКУ, ЖККУ, ЕАЭБ жана КМШ сыяктуу уюмдарга таянуу менен бирге иш алып баруусу зарыл. Учурдагы коркунучтарга каршы туруу үчүн дагы биргелешкен аракеттерди жасоо акылдуулукка жатат. Терроризм коркунучун баалабай коюу кооптуу-эми аны баары түшүнөт.



Жазган: Ирина Гасникова
Сүрөттөр: WWW

Прочитано 762 раз
Искусственный интеллект предлагают сделать помощником государства
6 ноября 2026_В Кыргызстане предложили поэтапно внедрять защищенные системы искусственного…
В Бишкеке обсудили задачи делегатов Народного курултая
6 ноября 2026_В столичном театре «Тунгуч» состоялась встреча с делегатами…
Европа строит новый железный занавес для мирового спорта
5 ноября 2026_В современном спорте есть вещи, которые должны оставаться…
В Кыргызстане за утро произошло три землетрясения
4 ноября 2026_Сразу три землетрясения были зарегистрированы утром в Кыргызстане.…